Бүгінгі сөздер
Бұл бөлімде прологтың алғашқы абзацында кездесетін маңызды әдеби сөздер қарастырылады. Барлық мысалдар роман мәтінінің өзінен алынған.
1. ШЕТ
Сөз табы: Зат есім
Ағылшынша: edge, border
Орысша: край, граница
Мәтіннен:
Бір нәрсенің шетінде тұру ешқашан оңай емес.
Мағынасы:
Белгілі бір заттың немесе кеңістіктің жиегі, шекарасы.
Қосымша мысал:
Өзеннің шетінде үлкен ағаш өсіп тұр.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- жолдың шеті
- үстелдің шеті
- орманның шеті
- шетінде тұру
Ескерту:
Бұл сөз көркем әдебиетте тура және ауыспалы мағынада жиі кездеседі.
2. ТҰРУ
Сөз табы: Етістік
Ағылшынша: to stand
Орысша: стоять
Мәтіннен:
Бір нәрсенің шетінде тұру ешқашан оңай емес.
Мағынасы:
Тік қалыпта болу немесе белгілі бір орында орналасу.
Қосымша мысал:
Ол терезенің алдында тұр.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- қатар тұру
- тыныш тұру
- шетте тұру
- орнында тұру
3. ЕШҚАШАН
Сөз табы: Үстеу
Ағылшынша: never
Орысша: никогда
Мәтіннен:
Ешқашан оңай емес.
Мағынасы:
Белгілі бір әрекеттің ешбір уақытта болмайтынын білдіреді.
Қосымша мысал:
Мен ешқашан өтірік айтпаймын.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- ешқашан ұмытпаймын
- ешқашан кеш емес
- ешқашан болмайды
4. АУРУХАНА
Сөз табы: Зат есім
Ағылшынша: hospital
Орысша: больница
Мәтіннен:
...аурухана ғимаратының төбесі болса...
Мағынасы:
Ауру адамдарды емдейтін медициналық мекеме.
Қосымша мысал:
Науқасты ауруханаға жеткізді.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- ауруханаға бару
- аурухана ғимараты
- аурухана дәрігері
5. ТӨБЕ
Сөз табы: Зат есім
Ағылшынша: roof
Орысша: крыша
Мәтіннен:
...аурухана ғимаратының төбесі...
Мағынасы:
Ғимараттың ең жоғарғы бөлігі.
Қосымша мысал:
Балалар үйдің төбесіне шықпау керек.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- үйдің төбесі
- шатырдың төбесі
- төбеге шығу
6. ҚҰРЫЛЫС
Сөз табы: Зат есім
Ағылшынша: construction, building
Орысша: строительство, здание
Мәтіннен:
...жиырма бес қабатты құрылыс бой көтеріп тұрса...
Мағынасы:
Салынып жатқан немесе салынған ғимарат.
Қосымша мысал:
Бұл ауданда жаңа құрылыс басталды.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- құрылыс жұмыстары
- жаңа құрылыс
- құрылыс алаңы
7. ҚАРАҢҒЫЛЫҚ
Сөз табы: Зат есім
Ағылшынша: darkness
Орысша: темнота
Мәтіннен:
...айнала қараңғылыққа батып...
Мағынасы:
Жарық жоқ немесе өте аз болатын жағдай.
Қосымша мысал:
Қараңғылық бүкіл қаланы басты.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- қараңғылыққа бату
- қараңғы түн
- толық қараңғылық
8. ТОЛАССЫЗ
Сөз табы: Сын есім / Үстеулік қызметте де қолданылады
Ағылшынша: continuous, relentless, incessant
Орысша: непрерывный, беспрерывно
Мәтіннен:
...ауыр жаңбыр қара көшені толассыз сабалап тұрса.
Мағынасы:
Үзіліссіз, тоқтамай жалғасатын әрекетті немесе құбылысты білдіреді.
Қосымша мысал:
Жел толассыз соғып тұрды.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- толассыз жаңбыр
- толассыз еңбек
- толассыз қозғалыс
Ескерту:
Көркем әдебиетте табиғат құбылыстарын сипаттағанда өте жиі қолданылады.
9. САБАЛАУ
Сөз табы: Етістік
Ағылшынша: to lash, to pound, to beat violently
Орысша: хлестать, сильно бить
Мәтіннен:
...жаңбыр қара көшені толассыз сабалап тұрса.
Мағынасы:
Қатты әрі қайта-қайта ұру, соғу.
Қосымша мысал:
Жаңбыр терезені қатты сабалап тұр.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- жаңбыр сабалады
- жел сабалады
- толқын сабалады
10. ӘЛСІЗ
Сөз табы: Сын есім
Ағылшынша: weak, faint
Орысша: слабый
Мәтіннен:
Тек сынған көше шамдарының әлсіз жарығы...
Мағынасы:
Күші аз, қуаты жеткіліксіз.
Қосымша мысал:
Бөлмеде әлсіз жарық қана жанып тұр.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- әлсіз жарық
- әлсіз дыбыс
- әлсіз адам
11. ТҮНЕК
Сөз табы: Зат есім
Ағылшынша: darkness, gloom
Орысша: мрак
Мәтіннен:
...түнекті әрең жарып өтеді.
Мағынасы:
Қою қараңғылық, жарық жоқ кеңістік.
Қосымша мысал:
Орманды қою түнек басты.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- қою түнек
- түнекті жарып өту
- түнекке бату
12. ӘРЕҢ
Сөз табы: Үстеу
Ағылшынша: barely, hardly
Орысша: едва, еле-еле
Мәтіннен:
...түнекті әрең жарып өтеді.
Мағынасы:
Өте қиындықпен немесе аз ғана мөлшерде орындалған әрекетті білдіреді.
Қосымша мысал:
Ол әрең тыныс алып тұрды.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- әрең көру
- әрең есту
- әрең жүру
13. ЖЕЛ ЕКПІНІ
Сөз табы: Сөз тіркесі
Ағылшынша: gust of wind
Орысша: порыв ветра
Мәтіннен:
Жел екпіні табиғи түсін сақтап қалған жапырақтарды...
Мағынасы:
Желдің кенеттен күшейген қысқа мерзімді соғуы.
Қосымша мысал:
Күшті жел екпіні ағаштарды шайқалтты.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- күшті жел екпіні
- жел екпіні күшейді
- жел екпіні соқты
14. ТАБИҒИ
Сөз табы: Сын есім
Ағылшынша: natural
Орысша: естественный, природный
Мәтіннен:
...табиғи түсін сақтап қалған жапырақтарды...
Мағынасы:
Жаратылыстан берілген, жасанды емес.
Қосымша мысал:
Бұл көлдің табиғи сұлулығы ерекше.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- табиғи орта
- табиғи түс
- табиғи ресурс
Ескерту:
Бұл сөз ғылыми мәтіндерде де, көркем әдебиетте де өте жиі кездеседі.
15. ДІРІЛДЕУ
Сөз табы: Етістік
Ағылшынша: to tremble, to shake
Орысша: дрожать
Мәтіннен:
...әлі де дірілдеп тұрған жалаңаш ағаштардың бұтақтарынан...
Мағынасы:
Қорқыныштан, суықтан немесе желдің әсерінен қалтырау, қозғалу.
Қосымша мысал:
Суықтан оның қолдары дірілдеп тұрды.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- қолы дірілдеу
- ерні дірілдеу
- жапырақтар дірілдеу
16. ЖАЛАҢАШ
Сөз табы: Сын есім
Ағылшынша: bare, naked
Орысша: голый
Мәтіннен:
...жалаңаш ағаштардың бұтақтарынан...
Мағынасы:
Үстінде ештеңесі жоқ, жапырақсыз немесе жабынсыз.
Қосымша мысал:
Қыста ағаштар жалаңаш болып көрінеді.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- жалаңаш ағаш
- жалаңаш дала
- жалаңаш бұтақ
17. БҰТАҚ
Сөз табы: Зат есім
Ағылшынша: branch
Орысша: ветка
Мәтіннен:
...ағаштардың бұтақтарынан...
Мағынасы:
Ағаштың діңінен тарайтын бөлігі.
Қосымша мысал:
Құс ағаштың бұтағына қонды.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- ағаш бұтағы
- сынған бұтақ
- бұтаққа қону
18. ЖҰЛЫП ӘКЕТУ
Сөз табы: Күрделі етістік
Ағылшынша: to tear away, to rip off
Орысша: сорвать, вырвать
Мәтіннен:
Жел екпіні ... жапырақтарды ... жұлып әкетіп...
Мағынасы:
Бір нәрсені күшпен жұлып алып кету.
Қосымша мысал:
Қатты жел шатырдың бір бөлігін жұлып әкетті.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- жел жұлып әкетті
- жапырақты жұлып әкету
- тамырымен жұлып әкету
19. БЕЙ-БЕРЕКЕТ
Сөз табы: Үстеу
Ағылшынша: chaotically, randomly
Орысша: беспорядочно, хаотично
Мәтіннен:
...оларды ауада бей-берекет шыр айналдырады.
Мағынасы:
Белгілі бір тәртіпсіз, ретсіз түрде.
Қосымша мысал:
Құжаттар үстелдің үстінде бей-берекет шашылып жатты.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- бей-берекет қозғалу
- бей-берекет шашылу
- бей-берекет орналасу
20. НАЙЗАҒАЙ
Сөз табы: Зат есім
Ағылшынша: lightning
Орысша: молния
Мәтіннен:
Ал жоғарыда күн күркіреп, найзағай жарқылдап...
Мағынасы:
Бұлттардың арасында немесе бұлт пен жер арасында пайда болатын күшті электрлік жарқыл.
Қосымша мысал:
Найзағай жарқылдаған соң бірнеше секундтан кейін күн күркіреді.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- найзағай жарқылдау
- найзағай ойнау
- найзағай соғу
Ескерту:
«Найзағай» көбіне «күн күркіреу» сөзімен қатар қолданылады және табиғат көріністерін суреттеуде маңызды рөл атқарады.
Келесі бөлім →