Бүгінгі сөздер
Бұл бөлімде прологтың келесі бөлігінде кездесетін маңызды әдеби сөздер қарастырылады. Барлық мысалдар роман мәтінінің өзінен алынған.
21. ЖАРЫҚ
Сөз табы: Зат есім
Ағылшынша: light
Орысша: свет
Мәтіннен:
...жаңбыр мен желдің екеуі қосылып бере алмаған жарық пен дыбысты...
Мағынасы:
Көруге мүмкіндік беретін сәуле немесе жарықтану.
Қосымша мысал:
Таңертең бөлмені күннің жарығы толтырды.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- күннің жарығы
- әлсіз жарық
- жарық беру
- жарық жағу
22. ДЫБЫС
Сөз табы: Зат есім
Ағылшынша: sound
Орысша: звук
Мәтіннен:
...жарық пен дыбысты бір сәтте сыйғызғандай.
Мағынасы:
Есту мүшесі арқылы қабылданатын құбылыс.
Қосымша мысал:
Дәлізден аяқ дыбысы естілді.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- қатты дыбыс
- жай дыбыс
- дыбыс шығару
- дыбыс естілу
23. БІР СӘТ
Сөз табы: Сөз тіркесі
Ағылшынша: a moment, an instant
Орысша: мгновение, один миг
Мәтіннен:
...бір сәтте сыйғызғандай.
Мағынасы:
Өте қысқа уақыт аралығы.
Қосымша мысал:
Бір сәтке бәрі үнсіз қалды.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- бір сәт күту
- бір сәтке тоқтау
- бір сәтте өзгеру
24. СЫЙҒЫЗУ
Сөз табы: Етістік
Ағылшынша: to fit, to contain
Орысша: вместить, уместить
Мәтіннен:
...жарық пен дыбысты бір сәтте сыйғызғандай.
Мағынасы:
Белгілі бір кеңістікке немесе уақытқа бір нәрсені орналастыру немесе қамту.
Қосымша мысал:
Бұл сөмке барлық кітаптарды сыйғыза алады.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- бәрін сыйғызу
- ойды сыйғызу
- көлікке сыйғызу
Ескерту:
Көркем әдебиетте бұл сөз көбіне ауыспалы мағынада қолданылады.
25. ТАП БОЛУ
Сөз табы: Күрделі етістік
Ағылшынша: to end up in, to find oneself in
Орысша: оказаться
Мәтіннен:
...адам өзінің қалай және не үшін дәл осы жағдайға тап болғанын түсіне алмаса.
Мағынасы:
Күтпеген жағдайда белгілі бір орынға немесе жағдайға келу.
Қосымша мысал:
Ол қиын жағдайға тап болды.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- қиындыққа тап болу
- қауіпке тап болу
- осындай жағдайға тап болу
26. ТАНУ
Сөз табы: Етістік
Ағылшынша: to recognize
Орысша: узнавать
Мәтіннен:
Өйткені ол тұрған жерін тани алмайды...
Мағынасы:
Бұрын көрген немесе білген адамды, орынды немесе затты ажырата білу.
Қосымша мысал:
Мен оны бірден таныдым.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- адамды тану
- жерді тану
- дауысын тану
- бірден тану
27. ЕСКЕ ТҮСІРУ
Сөз табы: Күрделі етістік
Ағылшынша: to remember, to recall
Орысша: вспоминать
Мәтіннен:
...болған оқиғаларды есіне түсіре алмайды...
Мағынасы:
Өткендегі оқиғаны немесе ақпаратты жадыдан қайта жаңғырту.
Қосымша мысал:
Ол балалық шағын есіне түсірді.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- еске түсіру
- есіне түсу
- өткенді еске түсіру
- атын еске түсіру
28. ӨТКЕН
Сөз табы: Зат есім
Ағылшынша: the past
Орысша: прошлое
Мәтіннен:
Өткенінен қалған жалғыз нәрсе бар...
Мағынасы:
Адамның бұрынғы өмірі немесе болып өткен уақыт.
Қосымша мысал:
Өткенді өзгерту мүмкін емес.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- өткен өмір
- өткен шақ
- өткеннен сабақ алу
- өткенді ұмытпау
29. ҚОРҚЫНЫШ
Сөз табы: Зат есім
Ағылшынша: fear
Орысша: страх
Мәтіннен:
...еске түскен қорқыныштар жиынтығы.
Мағынасы:
Қауіптен немесе белгісіз нәрседен туындайтын жағымсыз сезім.
Қосымша мысал:
Қорқынышты жеңу әрқашан оңай емес.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- қатты қорқыныш
- қорқынышты жеңу
- қорқыныш сезімі
- қорқыныш пайда болды
Ескерту:
Бұл сөз психологиялық және көркем әдебиет мәтіндерінде өте жиі кездеседі.
30. ӨШПЕНДІЛІК
Сөз табы: Зат есім
Ағылшынша: hatred, hostility
Орысша: ненависть
Мәтіннен:
Махаббат пен мейірімнен гөрі өшпенділік пен дұшпандық арқылы көбірек нәр алған қорқыныштар.
Мағынасы:
Біреуге немесе бір нәрсеге деген өте күшті жағымсыз сезім.
Қосымша мысал:
Өшпенділік ешқашан мәселені шешпейді.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- өшпенділік сезімі
- өшпенділік таныту
- өшпенділікке толы
- өшпенділікті жеңу
31. ДҰШПАНДЫҚ
Сөз табы: Зат есім
Ағылшынша: hostility, enmity
Орысша: враждебность
Мәтіннен:
Махаббат пен мейірімнен гөрі өшпенділік пен дұшпандық арқылы көбірек нәр алған қорқыныштар.
Мағынасы:
Бір адамға немесе топқа қарсы жаулықпен қарау, араздық.
Қосымша мысал:
Дұшпандықтың орнына түсіністік керек.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- дұшпандық сезімі
- дұшпандық көрсету
- дұшпандық қарым-қатынас
- дұшпандық жасау
32. НЫҚ
Сөз табы: Сын есім / Үстеу
Ағылшынша: firm, steady, stable
Орысша: крепкий, устойчивый, твёрдо
Мәтіннен:
...оған нық тұруға мүмкіндік бермейді.
Мағынасы:
Берік, орнықты, таймайтын күй.
Қосымша мысал:
Ол жерге нық тұрды.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- нық тұру
- нық қадам
- нық сенім
- нық шешім
33. МҮМКІНДІК
Сөз табы: Зат есім
Ағылшынша: opportunity, possibility
Орысша: возможность
Мәтіннен:
...оған нық тұруға мүмкіндік бермейді.
Мағынасы:
Белгілі бір әрекетті орындауға жағдай немесе жол.
Қосымша мысал:
Маған тағы бір мүмкіндік беріңіз.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- мүмкіндік беру
- мүмкіндік табу
- үлкен мүмкіндік
- тең мүмкіндік
34. ҚАЛТЫРАУ
Сөз табы: Етістік
Ағылшынша: to shiver, to tremble
Орысша: дрожать
Мәтіннен:
Еріндері қалтырайды...
Мағынасы:
Суықтан, қорқыныштан немесе қатты сезімнен дірілдеу.
Қосымша мысал:
Ол суықтан қалтырап тұрды.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- ерні қалтырау
- денесі қалтырау
- қатты қалтырау
- қорқыныштан қалтырау
35. БУЫН
Сөз табы: Зат есім
Ағылшынша: syllable
Орысша: слог
Мәтіннен:
Аузынан бірде-бір буын шықпайды.
Мағынасы:
Сөздің айтылу кезіндегі ең кіші дыбыстық бөлігі.
Қосымша мысал:
Бұл сөз екі буыннан тұрады.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- бір буын
- буынға бөлу
- бірде-бір буын айтпау
- ашық буын
36. БОЛМЫС
Сөз табы: Зат есім
Ағылшынша: being, nature, essence
Орысша: сущность, естество
Мәтіннен:
Оның бүкіл болмысы тым әлсіз көрінеді...
Мағынасы:
Адамның ішкі табиғаты, жан дүниесі мен мінезінің жиынтығы.
Қосымша мысал:
Бұл қасиет оның бүкіл болмысынан байқалады.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- адамның болмысы
- ішкі болмыс
- рухани болмыс
- бүкіл болмысы
37. ІШКІ КҮЙ
Сөз табы: Сөз тіркесі
Ағылшынша: inner state, emotional state
Орысша: внутреннее состояние
Мәтіннен:
Ал бүкіл ішкі күйі қайта табу мүмкін емес нәрсені іздегендей адасып кеткен.
Мағынасы:
Адамның жан дүниесіндегі сезімдік және психологиялық жағдайы.
Қосымша мысал:
Оның ішкі күйін сөзбен жеткізу қиын еді.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- ішкі күй
- эмоциялық күй
- жан күйі
- ішкі тыныштық
38. АДАСУ
Сөз табы: Етістік
Ағылшынша: to get lost, to lose one's way
Орысша: заблудиться
Мәтіннен:
...іздегендей адасып кеткен.
Мағынасы:
Жолын немесе бағытын жоғалту; көркем мәтінде өмірлік немесе рухани бағыттан айырылуды да білдіреді.
Қосымша мысал:
Олар қалың орманда адасып қалды.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- жолдан адасу
- орманда адасу
- өмір жолында адасу
- адасып кету
39. СҰЛБА
Сөз табы: Зат есім
Ағылшынша: silhouette, figure, outline
Орысша: силуэт
Мәтіннен:
...қараңғылыққа сіңіп кеткен ер адамның сұлбасы...
Мағынасы:
Адамның немесе заттың сыртқы пішіні жарықтың әсерінен анық көрінетін бейнесі.
Қосымша мысал:
Тұман арасынан адамның сұлбасы көрінді.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- адамның сұлбасы
- қара сұлба
- алыстан көрінген сұлба
- сұлбасы анықталу
40. ҚОЗҒАЛЫССЫЗ
Сөз табы: Сын есім
Ағылшынша: motionless, still
Орысша: неподвижный
Мәтіннен:
...төмендегі қозғалыссыз көлік ағынына...
Мағынасы:
Ешқандай қозғалысы жоқ, қозғалмай тұрған күй.
Қосымша мысал:
Ол бірнеше минут бойы қозғалыссыз тұрды.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- қозғалыссыз тұру
- қозғалыссыз дене
- қозғалыссыз күй
- қозғалыссыз қалу