Бүгінгі сөздер
Бұл бөлім пролог сөздігінің соңғы бөлімі болып табылады. Мұнда прологтың қорытынды бөлімінде кездесетін маңызды әдеби сөздер жинақталған.
121. СҰЛБА
Сөз табы: Зат есім
Ағылшынша: silhouette, figure
Орысша: силуэт
Мәтіннен:
...қараңғылыққа сіңіп кеткен ер адамның сұлбасы...
Мағынасы:
Адамның немесе заттың сыртқы пішіні ғана анық көрінетін бейнесі.
Қосымша мысал:
Тұман арасынан адамның сұлбасы көрінді.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- адамның сұлбасы
- алыстан көрінген сұлба
- қара сұлба
- сұлбасы анықталу
122. ҚОЗҒАЛЫССЫЗ
Сөз табы: Сын есім
Ағылшынша: motionless, still
Орысша: неподвижный
Мәтіннен:
...төмендегі қозғалыссыз көлік ағыны...
Мағынасы:
Ешқандай қозғалысы жоқ, қозғалмай тұрған.
Қосымша мысал:
Орманда бәрі қозғалыссыз тұрғандай көрінді.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- қозғалыссыз тұру
- қозғалыссыз дене
- қозғалыссыз күй
- қозғалыссыз қалу
123. КӨЛІК АҒЫНЫ
Сөз табы: Сөз тіркесі
Ағылшынша: traffic flow
Орысша: поток транспорта
Мәтіннен:
...төмендегі қозғалыссыз көлік ағыны...
Мағынасы:
Жол бойымен бір бағытта қозғалып жатқан көліктердің жалпы қозғалысы.
Қосымша мысал:
Таңертең көлік ағыны өте тығыз болады.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- көлік ағыны
- тығыз көлік ағыны
- көлік ағынының артуы
- көлік ағынының азаюы
124. БАҒДАРШАМ
Сөз табы: Зат есім
Ағылшынша: traffic light
Орысша: светофор
Мәтіннен:
Бағдаршамның жасыл жарығы әлі ауысқан жоқ.
Мағынасы:
Көлік пен жаяу жүргіншілер қозғалысын реттейтін жарық сигналы.
Қосымша мысал:
Бағдаршам қызыл түске жанды.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- бағдаршам шамы
- бағдаршамға тоқтау
- бағдаршамнан өту
- бағдаршамның жасыл жарығы
125. ТІЛЕК
Сөз табы: Зат есім
Ағылшынша: wish, desire
Орысша: желание
Мәтіннен:
Оның бірінші тілегі, шеттен түсуіне көмектесетін біреудің келуі.
Мағынасы:
Адамның орындалуын қалайтын арманы немесе қалауы.
Қосымша мысал:
Оның ең үлкен тілегі дәрігер болу еді.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- үлкен тілек
- шын жүректен тілеу
- тілегі орындалу
- ортақ тілек
126. ҚАТЫП ҚАЛУ
Сөз табы: Күрделі етістік
Ағылшынша: to freeze, to become unable to move
Орысша: замереть, оцепенеть
Мәтіннен:
Неге аяқтары мұз болып қатып қалғандай немесе сазға батып қалғандай сезілетінін түсінбейді.
Мағынасы:
Қозғала алмай қалу немесе қорқыныштан, суықтан, абыржудан дененің бағынбай қалуы.
Қосымша мысал:
Күтпеген жаңалықты естігенде бәрі қатып қалды.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- қатып қалу
- орнында қатып қалу
- қорқыныштан қатып қалу
- денесі қатып қалу
127. ЫРҒАҚ
Сөз табы: Зат есім
Ағылшынша: rhythm
Орысша: ритм
Мәтіннен:
...әлем өз ырғағын әдейі өзгертіп...
Мағынасы:
Қозғалыстың, өмірдің немесе дыбыстың белгілі бір жүйемен қайталануы.
Қосымша мысал:
Әр адамның өмір ырғағы әртүрлі.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- өмір ырғағы
- ырғағын өзгерту
- музыка ырғағы
- жұмыс ырғағы
128. ШАҚЫРУ
Сөз табы: Зат есім
Ағылшынша: call, summons
Орысша: призыв
Мәтіннен:
...оның шақыруына жетер еді деп ойлайды.
Мағынасы:
Біреуді көмекке, кездесуге немесе белгілі бір әрекетке шақыру әрекеті.
Қосымша мысал:
Ол достарының шақыруын қабыл алды.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- көмекке шақыру
- шақыру жіберу
- шақыруды қабылдау
- шақыруға жауап беру
129. ҚИСЫНСЫЗ
Сөз табы: Сын есім
Ағылшынша: illogical, unreasonable
Орысша: нелогичный
Мәтіннен:
...қисынсыз нәрсені, орындалуы қиын нәрсені сұрап тұрғанын біледі.
Мағынасы:
Логикаға немесе ақылға сай келмейтін.
Қосымша мысал:
Бұл пікір маған қисынсыз көрінді.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- қисынсыз ой
- қисынсыз әрекет
- қисынсыз шешім
- қисынсыз талап
130. ОРЫНДАЛУ
Сөз табы: Етістік (тұйық етістік)
Ағылшынша: to be fulfilled, to be carried out
Орысша: исполниться, осуществиться
Мәтіннен:
...орындалуы қиын нәрсені сұрап тұрғанын біледі.
Мағынасы:
Белгілі бір жоспардың, тілектің немесе тапсырманың жүзеге асуы.
Қосымша мысал:
Оның арманы ақыры орындалды.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- арманның орындалуы
- тілектің орындалуы
- жоспардың орындалуы
- шарттың орындалуы
131. САНАЛЫ ТҮРДЕ
Сөз табы: Үстеулік сөз тіркесі
Ағылшынша: consciously, deliberately
Орысша: сознательно
Мәтіннен:
Ал қазір ол одан саналы түрде бас тартады.
Мағынасы:
Белгілі бір әрекетті толық түсініп, әдейі жасау.
Қосымша мысал:
Ол бұл шешімді саналы түрде қабылдады.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- саналы түрде таңдау
- саналы түрде бас тарту
- саналы түрде қабылдау
- саналы түрде әрекет ету
132. АПАТТЫҚ
Сөз табы: Сын есім
Ағылшынша: emergency
Орысша: аварийный
Мәтіннен:
...апаттық баспалдақта тұрған бір адам...
Мағынасы:
Төтенше жағдайларда қолдануға арналған немесе сондай жағдайға қатысты.
Қосымша мысал:
Барлық қызметкерлер апаттық шығу жолын білуі керек.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- апаттық баспалдақ
- апаттық есік
- апаттық шығу жолы
- апаттық жағдай
133. БАСПАЛДАҚ
Сөз табы: Зат есім
Ағылшынша: staircase, stairs
Орысша: лестница
Мәтіннен:
...апаттық баспалдақта тұрған бір адам...
Мағынасы:
Қабаттар арасында жоғары немесе төмен көтерілуге арналған сатылар жүйесі.
Қосымша мысал:
Олар бесінші қабатқа баспалдақпен көтерілді.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- апаттық баспалдақ
- тас баспалдақ
- баспалдақпен көтерілу
- баспалдақтан түсу
134. ҚҰТҚАРУ
Сөз табы: Етістік
Ағылшынша: to rescue, to save
Орысша: спасать
Мәтіннен:
Ақырында құтқарушы есікті аша алады.
Мағынасы:
Біреуді қауіптен немесе қиын жағдайдан аман алып шығу.
Қосымша мысал:
Өрт сөндірушілер бірнеше адамды құтқарды.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- адамды құтқару
- өмірін құтқару
- қауіптен құтқару
- дер кезінде құтқару
135. БІРТІНДЕП АШЫЛУ
Сөз табы: Күрделі етістік
Ағылшынша: to unfold gradually
Орысша: постепенно раскрываться
Мәтіннен:
...олардың бұл жерге қалай және не үшін тап болғаны біртіндеп ашылатын жұмбақ болып қала береді.
Мағынасы:
Ақпараттың немесе оқиғаның уақыт өте келе кезең-кезеңімен белгілі болуы.
Қосымша мысал:
Романның құпиясы соңғы тарауларда біртіндеп ашылады.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- біртіндеп ашылу
- құпияның ашылуы
- оқиғаның ашылуы
- мәнінің ашылуы
131. КІДІРМЕСТЕН
Сөз табы: Үстеу
Ағылшынша: without hesitation, immediately
Орысша: без колебаний, сразу
Мәтіннен:
«Менің де саған қоятын сұрағым дәл осы», деп екіншісі еш кідірместен жауап береді.
Мағынасы:
Ойланбай, тоқтамай, бірден әрекет жасау.
Қосымша мысал:
Ол сұраққа еш кідірместен жауап берді.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- еш кідірместен жауап беру
- еш кідірместен келісті
- бірден орындау
- кідірместен сөйлеу
132. БІРТІНДЕП
Сөз табы: Үстеу
Ағылшынша: gradually, little by little
Орысша: постепенно
Мәтіннен:
Ал олардың бұл жерге қалай және не үшін тап болғаны біртіндеп ашылатын жұмбақ болып қала береді.
Мағынасы:
Аз-аздан, уақыт өте келе жүзеге асатын әрекет.
Қосымша мысал:
Аспан біртіндеп ашыла бастады.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- біртіндеп өзгеру
- біртіндеп ашылу
- біртіндеп үйрену
- біртіндеп жақсару
133. АШЫЛУ
Сөз табы: Етістік
Ағылшынша: to be revealed, to open
Орысша: раскрываться, открываться
Мәтіннен:
...біртіндеп ашылатын жұмбақ...
Мағынасы:
Жасырын немесе белгісіз нәрсенің белгілі болуы.
Қосымша мысал:
Шындық уақыт өте келе ашылды.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- құпияның ашылуы
- мәні ашылу
- есік ашылу
- жаңа мүмкіндік ашылу
134. ЖҰМБАҚ
Сөз табы: Зат есім
Ағылшынша: mystery, enigma
Орысша: загадка, тайна
Мәтіннен:
...біртіндеп ашылатын жұмбақ болып қала береді.
Мағынасы:
Шешімі немесе жауабы әзірге белгісіз құбылыс немесе жағдай.
Қосымша мысал:
Бұл оқиға әлі күнге дейін жұмбақ күйінде қалып отыр.
Жиі қолданылатын тіркестер:
- үлкен жұмбақ
- жұмбақ болып қалу
- жұмбақтың шешімі
- өмірдің жұмбағы
Ескерту:
Көркем әдебиетте «жұмбақ» сөзі оқырманның қызығушылығын сақтап қалу үшін өте жиі қолданылады.